تبلیغات
آمار كاربردی - همه چیز از روایی و پایایی پرسشنامه 1

همه چیز از روایی و پایایی پرسشنامه 1

یکشنبه 2 بهمن 1390 10:36 ب.ظ

نویسنده : امید وثوقی

تاریخچه روایی

      موس در سال 1992 در مقاله ای تفسیرهای متفاوت از روایی را شرح داد.تا دهه ی 1960،مفهوم روایی سنتی چنین بود:آیا همان چیزی را که قصد داریم،اندازه می گیریم؟با این تصور که یک ملاک عینی مکنون برای اندازه گیری وجود دارد(مانند تصورازاندازه یک متر در تمام دنیا).در اصل ممکن ...

است محقق قادر به استدلال این که ابزار اندازه گیریش چه چیز را اندازه می گیرد و یا چه ارتباطی بین مسئله ی مورد اندازه گیری و سایر متغیرها وجود دارد نباشد.در زمینه ی گسترده ای مانند هوش،هوش آن چیزی بود که بوسیله ابزار اندازه گیری آن مانند آزمون ها اندازه گرفته می شد ولی آیا اگرسایز کفش با مهارت رهبری همبستگی داشت،ملاک خوبی برای رهبری بود! در دهه ی 1970 انجمن روانشناسی آمریکا استانداردهایی را معرفی کرد.دراین استانداردها برای تأیید روایی به لزوم استنباط مناسب ازنتایج بدست آمده تأکید شده بود و درنتیجه استدلال کردن به جهت استنباط از نتایج،مهم تلقی شد.روایی سازه،مهمترین مؤلفه ی مناسب برای روایی آزمون های تحصیلی شد که در سایر حوزه ها اهمیت کمتری داشت.بدون شک تفکر در مورد این که چرا موارد خاصی به عنوان ملاک انتخاب دانش آموزان مورد استفاده قرار می گیرد مهم تر از قبول بدون تفکر عمیق این موارد است.تأکید بر لزوم استنباط برای دلایل باعث شد تا این دلایل بیشتر از محاسبه یا برآورد صٍرف ارقام مدنظر قرار گیرند،پرسش از این که برپایه ی چه دلایلی اندازه گیری ما مناسب و قابل اطمینان است.از دهه ی1980 انتقاد به روایی و پایایی اندازه گیری وجود داشته است.مرکز ثقل این انتقادات پایه و اساس مفهوم روایی و پایایی بود:تأکید شدید بر روی کمیت اندازه گیری ،کنترل متغیرها و نیاز به جستجوی همسانی.وقتی در آزمون های تشریحی مصححین مختلف نمره های متفاوتی به یک پاسخ می دهند،لزوماً این اختلاف نظر تنها منبع خطای اندازه گیری نیست.می توان سؤال کرد چه کسی دانش یا مهارت صحیح را تعریف می کند؟یا میزان مناسب پیشرفت تحصیلی برای قبولی در امتحان چیست؟رواج عقیده ی کیفی سازیٍ تحلیل آزمون موجب افزایش بحث های مفید در مورد آزمون ها و ایجاد سؤال های جدید در مورد ماهیت روایی و پایایی شده است.با وجود این ،چنین بحث هایی به معنای کم اهمیت بودن جنبه ی ریاضی اندازه گیری نیست:اگر ابزار اندازه گیری ما ضعیف باشد،قادر نخواهیم بود اطلاعات دقیقی به دست آوریم.

تاریخچه پایایی

      به طور معمول مفهوم پایایی به عنوان شاخصی از تکرار پذیری اندازه گیری مورد استفاده قرار می گیرد. اولین با چارلز اسپیرمن در اوایل دهه 1900 در مقاله ی خود در دومجله معتبر اصطلاح پایایی را معرفی نمود.در ابتدای این دهه مفهوم خطای اندازه گیری به عنوان اندازه گیری از عدم دقتِ آزمون مطرح شد،تا در دهه ی 1950 مفهوم پایایی جایگزین مفهوم خطای اندازه گیری شد.بر طبق نظریه گالیکسون،خطای اندازه گیری مفهوم بنیادی تری نسبت به مفهوم پایایی است.

روایی

      کوک و کمپل درکتاب کاربردی در زمینه روایی اظهار می دارند:"هنگام سنجش روایی اندازه گیری ،تفکرنظام دار برروی عواملی که ممکن است قابلیت اعتماد بررسی و تحقیق را کاهش دهند،امری اساسی است."

درتعریفی دیگرروایی عبارت ازمیزان انطباق مشاهدات وپرسش های تحقیق باهدف اصلی پژوهش می باشد.آیا داده های گردآوری شده تصویر حقیقی همان موضوع مورد بررسی است یا خیر.زمانی مسئله به وجود می آید که داده های جمع آوری شده ظاهراً حاصل روش پژوهش انجام گرفته باشند(نیل،1374:ص125).

      به عنوان مثال، یک ساعت را در نطر بگیرید که موظف است زمان صحیح را نشان دهد.اگر ساعت زمان غلط را نشان دهد،خواهیم گفت که این ساعت فاقد روایی است و معتبر نیست.یا ترازویی که برای سنجش وزن به کار می رود هنگامی روایی لازم را دارد که وزن دقیق فرد را نشان دهد.با استفاده از دو مثال فوق می توان پایایی را نیز توضیح داد.تعیین دقیق زمان تحقیق می بایست به طور مستمر انجام گیرد.به عبارت دیگر ساعت همیشه زمان دقیق را نشان می دهد.چنین ساعتی هم روایی و هم پایایی لازم را دارد.البته ممکن است یک ابزار اندازه گیری پایا باشد اما معتبر نباشد.همین ساعت را در نظر بگیرید،این ساعت ممکن است همیشه 5دقیقه از زمان حقیقی عقب یا جلو باشد.در این حالت این ساعت پایایی لازم را دارد اما روایی ندارد زیرا زمان دقیق را نشان نمی دهد.بنابر این می توان گفت میزان پایایی حدود ممکن میزان روایی را تعیین می کند.در صورتی که وسیله اندازه گیری فاقد ثبات لازم باشد،روایی آن از حد معینی بالاتر نمیرود،اما اگر یک وسیله اندازه گیری از روایی بالایی برخوردار باشد،الزاماً پایا نیز هست.

 

 

ویژگی های روش های سنجش روایی

     روایی را به روش های گوناگون ارزشیابی کرد.این عمل به نوع آزمون و کاربرد آن بستگی دارد.سه نوع روایی وجود دارد که عبارتند از:

1-روایی محتوا

2-روایی وابسته به ملاک

3-روایی سازه

1- روایی محتوا

       روایی محتوا به تحلیل منطقی محتوای یک آزمون بستگی دارد و تعیین آن بر اساس قضاوت ذهنی و فردی است.دو نوع اعتبار محتوا وجود دارد:روایی صوری و روایی منطقی.گاهی اوقات روایی صوری،روایی ذهنی نیز نامیده می شود.هنگامی این روایی برقرار است که فردی آزمونی را بررسی کند و نتیجه بگیرد که این آزمون صفت مورد نظر را اندازه گیری می کند.فردی که این بررسی را انجام می دهد می تواند یک پاسخگو یا یک متخصص باشد.چنانچه افراد مختلف در زمینه ی اعتبار آزمون توافق نداشته باشند،اعتبار صوری مورد تردید قرار میگیرد.اعتبار صوری ممکن است برای توصیه برخی از مقیاس ها و پرسشنامه ها کافی باشد و برای برخی از آزمون ها با توجه به هدف استفاده از  آنها الزامی باشد.مثلاًدر صورتی که برای انتخاب داوطلبان کار در یک مؤسسه آزمونی اجرا می شود،اما بین نمره های آزمون و شغل مورد نظر رابطه آشکاری وجود ندارد،دراین مواقع ممکن است آزمون شونده علاقه ای به جواب دادن سؤالهای آزمون از خود نشان ندهد،زیرا شاید چنین تصور شود که آزمون به تصمیم های اتخاذی در مورد استخدام او ربطی ندارد.بنابر این اگرچه روایی صوری،ضامن اندازه گیری دقیق نیست اما بر انگیزش پاسخگو و درنتیجه بر روایی پاسخ ها تأثیر می گذارد.

      همچنین باید توجه داشت که هر چند روایی صوری یک ویژگی مطلوب آزمون است،در برخی آزمون ها این ویژگی ضروری نیست،بلکه بهتر است که وجود نداشته باشد.مثلاً اگر کسی بخواهد بیماری روانی را در افراد معین کند،بهتر است آزمونی را مورد استفاده قرار دهد که روایی صوری کلی دارد(سیف 1375:ص115)

      هرچند روایی صوری می تواند نقش مؤثردر استفاده از یک آزمون داشته باشد،ولی در مواردی که اعتبار آزمون به کمک روش های دیگری تعیین می شود،استفاده از این روش الزامی نیست.

      اعتبار منطقی یا نمونه گیری شکل پیچیده تری از اعتبار صوری می باشد.این روش مشتمل است بر تعریف دقیقی از حیطه ی رفتار،دانش نگارش،سایر حیطه های مورد اندازه گیری پرسشنامه و طرح منطقی سؤال هایی که همه ی بخش های عمده ی حیطه را می پوشاند.هنگامی یک سنجه از نظر محتوایی معتبر است که معرف کامل حوزه ی معنای مفهوم اصلی مورد مطالعه باشد.به عبارت دیگر نمونه گیری دقیقی از حوزه های مختلف مفهوم مورد نظر صورت گرفته و بر اساس آن ابزاراندازه گیری طراحی شده باشد.در این مرحله علاوه بر اینکه مربوط بودن سنجه ها ارزیابی می شود(اعتبارصوری)به بررسی این که آیا دامنه ی تغییرات مفهوم یا مفاهیم مورد نظر تحت پوشش قرار می گیرند،نیز می پردازد.به عنوان مثال،گزارش های بخش حوادث روزنامه ها در مورد جرایم و آمار پلیس,هر دو دارای اعتبار صوری هستند اما اعتبار محتوایی گزارش های بخش حوادث روزنامه ها از روایی محتوایی کمتری برخوردارند؛زیرا معمولاً گزارش های روزنامه ها از بسیاری از جرایم غیر محسوس چشم پوشی می کنند،بنابر این جامعیت لازم را ندارند.

     محقق می بایست برای بررسی اعتبار محتوایی یک پرسشنامه یا فرم مصاحبه،به گزاره های تحقیق (اهداف فرضیه ) مراجعه نماید و گویه های مورد نیاز را بر اساس اهداف یا فرضیات و نهایتاً تعاریف عملیاتی متغیرها تدوین کند . ارزیابی روایی محتوایی داده های عینی چندان مشکل نیست اما هرقدر مفاهیم مورد نظر انتزاعی تر می شوند،تعیین اعتبار محتوایی آن نیز مشکل تر می شود زیرا حوزه ی محتوای چنین مفاهیمی معمولاً مورد توافق همگان نیست.از طرف دیگر بر فرض اینکه حوزه محتوا کاملاًمشخص باشد،باز هم طراحی مجموعه ای از گویه ها که برای نشان دادن هر یک از بخش های حوزه ی محتوا به اندازه ی کافی بزرگ باشد،بسیار دشوار است.

     با توجه به نکات فوق می توان گفت که تعریف رضایت بخشی از رواسازی محتوایی مقدور نیست و همانگونه که پیشتر گفته شد روایی محتوایی به داوری(قضاوت) مربوط می شود و شخص به تنهایی یا همراه با دیگران درباره ی معرف بودن گویه ها قضاوت میکند.هر گویه باید مطالعه شود و به هرکدام از لحاظ معرف بودن برای مجموعه ی جامع،وزن یا ضریبی داده شود.یعنی در مورد هر ماده باید تناسب آن با خصئصیات مورد اندازه گیری مورد بررسی قرار گیرد و این کار آسانی نیست.معمولاً داوران ذیصلاح دیگری هم باید در مورد محتوای گویه ها قضاوت کنند.اگر مقدور باشد،کل محتوا باید به روشنی تعریف شود و به داوران از لحاظ داوری و همین طور مشخص کردن این که چه چیزی را داوری می کنند،باید راهنمایی های لازم ارائه شود.پس از این است که می توان از روش گردآوری داوری های مستقل استفاده کرد(کرلینجر1372:ص95).

     چون اعتبار محتوا بر اساس قضاوت های ذهنی انجام می شود،تعیین آن در مقایسه با سایر انواع اعتبار ها بیشتر در معرض خطا قرار دارد اما به طور کلی تعیین اعتبار محتوا اولین قدم در بررسی تمام سنجه ها(آزمون،مقیاس،پرسشنامه و ...)است وگویه ها به دلیل برآورده شدن شرایط اعتبار محتوا تدوین می شوند.برای تضمین نیل به جنبه های مطلوب  اندازه گیری می توان،از طریق فنون تحلیل سؤال ها،سنجه را مورد تجدید نظر قرار داد یا اصلاح کرد.معمولاً اعتبار محتوای آزمون ،به تنهایی توجیه کننده استفاده از آن نیست.پیش از آنکه از آزمون استفاده شود،باید کارایی آن با استفاده از روش هایی مانند،اعتباروابسته به معیار و ... اثبات شود.

2-روایی وابسته به معیار

      منظور از روایی وابسته به معیار مقایسه نمرات آزمون یا مقیاس با یک یا چند معیار می باشد و بدین ترتیب آزمون یا مقیاسی معتبر است که نمرات آزمون یا مقیاس با معیارهای مورد نظر همبستگی بیشتری دارد.هنگامی که به اعتبار ملاکی توجه می کنیم که درصدد شناسایی برخی ازمعیارهای قابل مشاهده از طریق یک آزمون یا مقیاس هستیم . روایی وابسته به معیار بر دو نوع است:

الف) روایی پیش بین   ب)روایی همزمان

الف)روایی پیش بین

      اعتبار پیش بین عبارت است از بررسی رابطه ی نمرات و نتایج حاصل از مقیاس آزمون با عملکرد و رفتار افراد در زمان آینده است.در این حالت این سؤال وجود دارد که آیا ابزار اندازه گیری قادر است آنچه را که ادعا می کند پیش بینی کند.به عنوان مثال،یکی ازدلایل اجرای کنکور برای داوطلبان شرکت در دانشگاه ،گزینش دانشجویان در رشته هایی است که بتوانند با توجه به استعدادشان ،دوره آموزشی مورد نظر را با موفقیت طی نمایند.بنابر این اگر بین نمرات قبولی کنکور در یک رشته خاص و شاخص پیشرفت تحصیلی دانشجویان آن رشته (که معمولاً از معدل استفاده می شود)همبستگی وجود داشته باشدمی توان گفت آزمون فوق اعتبار پیش بین بالایی دارد.همچنین سازمان هایی که برای استخدام پرسنل کارآمد،اقدام به گزینش و آزمون می کنند،ازیک سری آزمون ها و مصاحبه ها بهره می برند و هدف آنها جذب بهترین پرسنل جهت افزایش کارایی سازمان می باشد.بنابر این در صورت عدم اعتبار آزمون ها و مصاحبه ها ،قادر به جذب بهترین پرسنل نخواهند بود.علاوه بر دو مثال فوق می توان گفت تمامی آزمون ها ومقیاس هاپیش بینی کننده اند،آنهانوع خاصی از بازده،حالتی از امور را در حال یاآینده پیش بینی می کنند.آزمون هوش توانایی فعلی و آینده ی فرد را برای یادگیری،مقیاس اف قدرت طلبی، قدرت طلبی افراد را در حال و آینده و آزمون استعداد،پیشرفت آنها را در آینده پیش بینی میکند.

      ضریب اعتبار پیش بین از طریق اجرای آزمون برای همه ی افرا مورد نظر،انتظار برای یک مدت معقول ، گرد آوری نمرات ملاک و محاسبه ضریب اعتبار به دست می آید.مثلاً در مورد مثال قبل ،اعتبارپیش بین برای یک آزمون  استخدام،از طریق سنجش هریک ازمتقاضیان باکمک آزمون،استخدام عده ای از آنها برای چند هفته یا چند ماه تا موقعی که ملاک (عملکرد شغلی)را بتوان به طور پایا و منطقی ارزشیابی کرد محاسبه ضریب اعتبار بین نمره های پیش بینی کننده (آزمون)و ملاک (عملکرد شغلی)برقرار خواهد شد.این شیوه درباره ی نحوه ی پیش بینی آزمون از رفتار آتی،اطلاعات خوبی را بدست می دهد،اما این عمل وقت گیر بوده و مستلزم هزینه ی زیادی است.(آلن و ین،   1374:ص 84)

      علاوه بر وقت گیر بودن و هزینه ی بالای تعیین اعتبار پیش بین ابزار اندازه گیری یکی از مشکلات اصلی دیگر مسأله اندازه گیری ملاکی که مورد تأیید و توافق همگان باشد،است.به عنوان مثال،تعیین ویژگی های مناسب یک مدیر خوب،به عنوان ملاکی جهت انتصاب افراد در پست های سازمانی کار چندان ساده ای نیست.به عبارت دیگر تعیین ملاک موفقیت یک مدیر مستازم پژوهش های وسیع و دقیق در حوزه ی مدیریت و اقتصاد می باشد،که به رغم سال ها پژوهش هنوز ملاک دقیق و معتبری برای آن تعیین نشده است.

      همانگونه که در تعیین اعتبار پیش بین می توان از چندین ملاک استفاده کرد،استفاده از چندین آزمون پیش بین نیز این نوع روایی را افزایش می دهد و بر قدرت پیش بینی می افزاید.مثلاً افزودن چند عامل پیش بینی دیگربه نمرات آزمون ورودی دانشگاه ها می تواند قدرت پیش بینی آن آزمون را افزایش دهد.

      یعنی به عوض تکیه بر نمرات آزمون ورودی به عنوان یک عامل واجد پیش بینی،می توان از نمرات دبیرستان داوطلبان و نمرات نوعی آزمون استعداد تحصیلی نیز بهره برد.ترکیب این سه نوع عامل به مراتب بیشتر از نمرات یک آزمون ورودی می تواند موفقیت آتی داوطلبان ورود به دانشگاه را پیش بینی کند و در نتیجه انتخاب بهتری از داوطلبان به عمل آورد(سیف،1375:ص57).

ب)روایی همزمان

      اعتبار همزمان نوعی روایی وابسته به ملاک است که از همبستگی بین نمره های آزمون و ملاک در شرایطی که هر دو اندازه در یک زمان به دست آمده باشند،استفاده می کند.به عبارت دیگر این نوع اعتبار،حالتی از اعتبار پیش بین می باشد که در آن به جای تعیین رابطه بین دو آزمون پس از یک فاصله زمانی،رابطه ی بین دو آزمون به طور همزمان تعیین می شود.برای مثال،آزمون چند وجهی شخصیت مینه سوتا (MMPI) یک آزمون تقریباً بلند شخصیت است که اغلب تا 600 سؤال دارد.این آزمون یک سنجه روا برای ارزیابی شخصیت افراد می باشد.حال فرض کنید یک پژوهشگر آزمون جدیدی برای سنجش شخصیت تهیه کرده است که نسبت به آزمون فوق کوتاهتر می باشد.او می تواند در مواردی که نمرات افراد استثنایی است برای اطمینان از آزمون MMPI استفاده نماید.در این حالت آزمون کوتاه یک پیش بینی کننده و MMPI   به عنوان یک ملاک دارای اعتبار همزمان می باشد.

      در مواردی که نتایج هر دو آزمون شبیه به یکدیگر باشد،محقق می تواند آزمون کوتاه را جایگزین آزمون بلند نماید.بنابر این می توان گفت یکی از اهداف تعیین روایی همزمان بین دو آزمون،جایگزینی یکی به جای دیگرمی باشد.بدیهی است چنین جانشین سازی هنگامی مفید خواهد بود که بین نمرات هر دو آزمون رابطه ی بالایی وجود داشته باشد و دیگر این که استفاده از آزمون جدید نسبت به آزمون قدیمی دارای مزایای قابل توجهی باشد.

ج)ویژگی های مطلوب ملاک

      برای داده های ملاکی چند ویژگی ذکرشده است که ازجمله می توان به مواردزیراشاره کرد( ثراندایک،و هیگن 1979،به نقل از سیف،1375):ربط داشتن،بی طرفی ،پایایی و در دسترس بودن. منظور از ربط داشتن داده ها،میزان انطباق آنهابا موقعیت واقعی شخص می باشد.برای این خصوصیات هیچ گونه شواهد تجربی وجود ندارد و باید بر اساس ملاک منطقی تصمیم گرفت.مثلاً این که آیا میانگین نمرات دانشجویان سال اول دانشگاه شاخص درستی از دستیابی آنان به اهداف آموزشی درس های مختلف هست یا نه،هیچ گواه تجربی وجود ندارد.در این مورد،بهترین راه استفاده از نظر افراد و متخصصان می باشد(روایی محتوایی).بنابر این در رابطه با یک آزمون ملاک نیز لازم است که به قضاوت تخصصی افراد اطمینان کنیم تا معلوم شود که یک آزمون ملاک تا چه حد به ملاک غایی موفقیت در یک برنامه مربوط است.

      آزمون باید به نحوی باشد که همه ی افراد در کسب نمره ی خوب دارای شرایط مساوی باشند.مثال های مربوط به عدم بی طرفی،تفاوت بین تجهیزات و شرایط کار برای کارگران یک کارخانه یا تفاوت بین کیفیت آموزش داده شده به دانش آموزان مختلف است.

      یکی از خصوصیات ضروری همه ی آزمون ها،از جمله آزمون ملاک،پایایی آن می باشد،به عبارت دیگر هر وسیله اندازه گیری باید با ثبات و قابل تکرارباشد.در مورد پایایی آزمون در قسمت دیگر به طور کامل تووضیح داده می شود.و بالاخره یکی دیگر از ویژگی های مهم یک آزمون در دسترس  بودن داده های ملاک است.یعنی این که دستیابی به اندازه ملاک عملی و میسر باشد.این ویژگی را با توجه به زمان ،هزینه و امکانات مورد نیاز مورد قضاوت قرار می دهند؛بنابراین ملاکی که به سهولت بیشتر درچارچوب امکانات سهل تر،قابل دسترس باشد ملاک بهتری است.

3-روایی سازه

     همانگونه که قبلاً اشاره شد،سازه مفهوم انتزاعی است که مستقیماًقابل مشاهده نیست ولی ازنظریات ،قابل استنباط است.بنابر این مقیاس ها وآزمون هایی که برای سنجش سازه ها درست می شوند،به طورمستقیم سازه هارا نمی سنجند ،بلکه عملکرد یا رفتارهایی را که گمان میرود منعکس کننده سازه ها هستند،آن را می سنجند.

      روایی سازه عبارت از میزان صحت سنجه ،مقیاس یا آزمون در اندازه گیری ساخت نظری یا ویژگی مورد نظر است.این اعتبار نوعی اعتبار مبتنی بر تجربه است که در آن برای تأیید اعتبار سنجش به شواهد قابل مشاهده متوسل می شوند.اما در مورد مفاهیم نظری تر اعتبار خود آزمون هم باید نظری تر باشد.روایی سازه مبتنی است بر ساختن فرضیه هایی درباره ی مفاهیم مورد سنجش و آزمون این فرضیه ها و تعیین همبستگی نتایج آن با سنجش اولیه.چنانچه نتیجه داده ها،پیش بینی ها را تأیید کند،اعتبار سازه افزایش می یابد.در غیر این صورت حداقل سه نتیجه دیگر امکان پذیر است:

1)خدشه دار بودن آزمایش

2)اشتباه بودن نظریه و لزوم تجدید نظر در آن

3)عدم اندازه گیری ویژگی مورد نظر در پرسشنامه

      به عنوان مثال،فرض کنید شما سنجشی از احساس خوشبختی به عمل آورده اید و قصد دارید روایی این سنجش را معین کنید،بنابر این می توان فرضیه ای در مورد عواملی که بر احساس خوشبختی مؤثرند،ساخت.مثلاً بین مفهوم خود واحساس خوشبختی رابطه وجود دارد.آنگاه میتوان همبستگی میان مقیاس احساس خوشبختی را با مفهوم خود محاسبه  کرد و در صورت تأثیر فرآیند می توان گفت که مقیاس تهیه شده،آن چیزی را که قصد سنجش را داشته ،اندازه گیری می کند.

روش تعیین روایی سازه

برای تعیین روایی سازه راه های مختلفی وجود دارد که از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

الف)همبستگی

      یکی از راه های تعیین روایی سازه مقایسه نتایج حاصل از مقیاس با یک مقیاس دیگر که برای همان سازه ساخته شده و دارای روایی می باشد است.در صورتی که مقیاس جدید با مقیاس موجود همبستگی بالایی داشته باشد،فرض می کنیم که این دو سنجه ،سازه ی واحدی را اندازه می گیرند و در نتیجه سنجه جدید نیز برای سازه ی مورد نظر روایی دارد یا اینکه چه چیزهایی با سازه مربوط می باشد و این همبستگی چگونه است.به این نوع روایی،روایی همگرا می گویند.

      همچنین یکی از راه های تعیین روایی سازه این است که بین سنجه ساخته شده و سنجه های دیگر که سازه های متفاوتی را می سنجند،همبستگی وجود نداشته باشد و دراین صورت می توان گفت سازه دارای توانایی برای تشخیص پدیده ای است که مدعی سنجش آن است.بنابر این باعث تمایز این پدیده از دیگر پدیده ها می شود که گمان می رود بی ربط هستند به این نوع روایی،روایی واگرا یا تفکیکی گویند.برای مثال،اگر تحقیقات پیشین شواهدی ارائه داده باشد مبنی بر اینکه بزهکاری جوانان و جرایم بزرگسالان دارای رابطه علت و معلولی هستند،انتظار داریم که همبستگی بالایی میان سنجه های مربوط به این دو نوع متفاوت کجروی(بزهکاری وجرم)پیدا کنیم.

      این همبستگی را می توان دال بر این دانست که هم تحقیقات پیشین از صحت برخوردارند و هم سنجه ها احتمالاً حائز اهمیت هستند.از سوی دیگر،اگر بزهکاری جوانان و جرائم بزرگسالان،دارای رابطه علت و معلولی  نباشند،پس باید انتظار داشت سنجه هایی را که برای هر دو پدیده (بزهکاری و جرم)پیدا کرده ایم تا حدود زیادی به لحاظ تجربی فاقد همبستگی باشند و بعکس.

      یک سنجه موفق نه فقط باید باسنجه های یگر که سازه ای مشابه را اندازه گیری می کنند،همگرا باشدبلکه باید با سنجه های مفاهیم دیگری که یک نظریه را با مفهوم کانونی پیوند می زند نیز همبستگی بالایی داشته باشد.علاوه بار آن هرچند اعتبار همگرا لازم است اما کافی نیست و اعتبار تفکیکی در حد اعتبار همگرا لازم است.زیرا به بررسی حساسیت سنجه ها در سنجش پدیده ای غیر مربوط می پردازد و میزان ابهام یا گسترده بودن مفهوم را نشان می دهند.

ب)تغییرات

      راه دیگر تعیین روایی سازه،توجه به تغییرات زمان می باشد.اگر یکی از ویژگی های انسان با گذشت زمان تغییر کند بنابر این می بایست سنجه مورد نظر این تغییرات را با گذشت زمان منعکس کند.برای مثال،آزمونی که مهارت های ارتباط کلامی را اندازه گیری می کند،باید با بزرگ شدن کودکان یا حضور آنها در کلاس های مربوطه نمره های بالاتری را نشان دهد.

ج)تفاوت های گروهی

      اگر نظریه دال بر تفاوت های گروهی در بین افراد در مورد سازه مورد نظر باشد(یا نباشد)،این پیش بینی را می توان با گردآوری داده ها و اجرای آزمون آماری مناسب برای آزمایش فرضیه،مورد بررسی قرار داد.به عنوان مثال،سنجه ای که انگیزه ی پیشرفت را اندازه گیری می کند باید بتواند به طور کلی بین نخبگان علمی، سیاسی و ... با افراد عادی جامعه تمییز قائل شود.

د)تحلیل منطقی

      از آنجا که سازه یک مفهوم انتزاعی است و سنجش آن نیاز به سؤال های متعدد یا مقیاس های ویژه ای دارد که بتواند تک تک مؤلفه هاوابعاد آن را پوشش دهد بنایر این یکی از روش های تعیین روایی سازه،بررسی روایی محتوایی آن می باشد.بدین صورت که محقق خود یابا کمک صاحبنظران به بررسی گویه های سنجه و جامعیت و مانع بودن آن می پردازد.همانگونه که گفته شد این تحلیل بسیار شبیه تحلیل روایی محتوایی است و علت آن نیزهمپوشی وارتباط نزدیک بین روایی سازه باسایرروایی هابه خصوص روایی محتوایی است(سیف،1375:ص89).

ه)تحلیل عاملی

      یکی از روش های بررسی اعتبار سازه،تحلیل عاملی است.تحلیل عاملی نشان دهنده ی شیوه های ریاضی گوناگون برای تحلیل همبستگی های درونی بین مجموعه ای ازمتغیرها و تبیین این همبستگی ها بر حسب تعداد

معدودی از متغیرها می باشد که عامل نامیده می شوند.عامل یک متغیر فرضی است که بر یک یا چند متغیر مورد مشاهده تأثیر می گذارد.به عبارت دیگر هدف تحلیل عاملی،استخراج تعداد معدودی عامل از میان تعداد زیادی متغیرهای همپوش به گونه ایست که  1)بین همه متغیرها مشترک باشد. 2)جانشین تعداد زیادی متغیر شود. 3)این عوامل با هم همبستگی و تداخل نداشته باشد. و 4) سرانجام سازه ای روشن و با معنا تبیین کنند.

مثال:

      عبداللهی (1377) به منظور سنجش عملکرد یک واحد تولیدی در طول یک سال زراعی از یک مقیاس چند بعدی استفاده نمود.او به منظور سنجش این سازه با مراجعه به منابع موجود و با مشورت با متخصصان امرو نظر سنجی ازمدیران و کارشناسان کشاورزی،مقیاسی چند بعدی مشتمل بر 5 بعد اقتصادی،اجتماعی،فرهنگی،فنی و زیست محیطی تهیه نمود.

معرف های ابعاد پنج گانه به شرح زیر تعیین شد:

1-بعد اقتصادی شامل:

-بازدهی عوامل تولید به تفکیک

-زمین

-آب

-کار

-ضریب کارایی

-اشتغال زایی

-درآمد سرانه

-جذب سرمایه پس انداز و سرمایه گذاری

-بسط صنایع تبدیلی،تکمیلی و نگهداری

2-بعد اجتماعی شامل:

-تأمین رفاه

-جلب رضایت کارکنان

-جلوگیری از مهاجرت

-بسط روابط گرم و پایدار بین کارکنان

 

3-بعد فرهنگی شامل:

-رشد آگاهی

-رشد شخصیت

4- بعد فنی شامل:

-انجام عملیات زیربنایی-بهزراعی

-کاربرد ابزار و ماشین آلات کشاورزی-ارتقای سطح مکانیزاسیون

-کاربرد روش ها و فنون نوین کشاورزی

-حفظ یک پارچگی کشت

-حفظ یک پارچگی اراضی

5-بعد زیست محیطی(اکولوژیکی )شامل:

-حفظ و جلوگیری از تخریب و آلودگی منابع

-جلوگیری از ضایعات

-جلوگیری از اتلاف آب و افزایش راندمان آبیاری

محقق پس از تهیه مقیاس اولیه،از طریق یک آزمون مقدماتی اقدام به بررسی روایی سازه فوق با استفاده از تکنیک تحلیل عاملی نمود که نتیجه حاصل از آن در جدول( 1-1) آمده است.

 

متغیر

عامل اول

عامل دوم

عامل سوم

عامل چهارم

عامل پنجم

بازدهی زمین-زراعی

 

91%

 

 

 

سودزراعی در هکتار

 

86%

 

 

 

بازدهی نیروی کار-زراعی

96%

 

 

 

 

سودسرانه-زراعی

96%

 

 

 

 

بازدهی زمین-کل

 

89%

 

 

 

سود(کل)

 

92%

 

 

 

انجام عملیات زیر بنایی

 

 

83%

 

 

سطح مکانیزاسیون

 

 

54%

 

 

کاربرد در روش ها و فنون

 

 

81%

 

 

رضامندی شغلی

 

 

 

52%

 

میزان رشد شخصیتی

 

 

 

86%

 

سطح رفاه

 

 

 

86%

 

حفظ محیط و جلوگیری از تخریب منابع

 

 

 

 

91%

 

                                                    جدول (1-1)

      همانگونه که از این جدول بر می آید،معرف های انتخاب شده برای مقیاس عملکرد نظام بهره برداری تقریباً منطبق با الگوی نظری پیش بینی شده در ذیل 5 عامل جمع شده اند:

عامل اول اقتصادی:شامل بازدهی نیروی کار و سود سرانه.

عامل دوم اقتصادی:شامل بازدهی زمین،سود زراعی و بازدهی زمین و سود کل.

عامل سوم فنی:شامل انجام عملیات زیربنایی،سطح مکانیزاسیون و کاربرد روش ها و فنون نوین کشاورزی.

عامل چهارم اجتماعی-فرهنگی:شامل رضامندی شغلی،میزان رشد شخصیتی و سطحرفاه زندگی کشاورز.

عامل پنجم محیطی یا اکولوژیکی:شامل حفظ محیط و جلوگیری از تخریب منابع و اتلاف آب.

      بنابر این با توجه به نتایج حاصل از تحلیل عاملی می بایست مقیاس اولیه را بر اساس این نتایج تصحیح نمود.

و) روش چند صفتی-چند روشی

      برخی از محققان معتقدند ک هیک مفهوم ممکن است چندین پدیده ی غیر مرتبط یا شاید با ارتباط منفی را در بر گیرد به جای آنکه این مفهوم بیانگر پدیده ای واحد باشد که مؤلفه های آن به طور مثبت و متقابل با یکدیگر رابطه دارند. با این حال مسأله اصلی این است در صورتی که چنین ارتباطی وجود دارد.این ارتباط به چه صورتی است . درست همان گونه که ساختن و آزمون فرضیه ها،پدیده های اجتماعی را به هم پیوند می دهند،باید پرسید که سنجه های مختلف چگونه پدیدهای را به خوبی می سنجند؟همچنین باید پرسید که سنجه های مختلف چگونه از عهده ی تکنیک و پیش بینی پدیده بر می آیند.پاسخ این سؤال ها به اعتبار سازه مربوط می شود،یک طرح تحقیقی پیچیده تر می طلبد و تحلیل داده ها نیز به نحو جامع تری باید صورت گیرد.بدین منظور می توان از روش صفتی-چند روشی استفاده کرد.این روش به همت کمپل و فیسک (1959) توسعه یافته است.

      این روش به شناسایی دقیق صفاتی می پردازد که سازنده ی مفهوم یا سازه مورد نظر است و کاربرد حداقل دو روش برای بسط سنجه های چندگانه در مورد هر صفت لازم است.بنابر این سنجه های فوق در مورد نمونه مشابهی ازافرادوگروه هابه کار می روند.نتایج سنجش،یک ماتریس است که شامل همبستگی های بین روش ها و درون روش ها می باشد.

پایایی

1-مفهوم پایایی

      اصطلاح پایایی که گاهی اوقات مترادف با قابلیت اعتماد،ثبات،همسانی،قابلیت پیش بینی دقت یا صحت و اعتبار به کار می رودعبارت است ازثبات اندازه ها در دفعات اندازه گیری.

پایایی را می توان بر اساس سه معیار تعریف کرد.

      یک رویکرد را می توان با این پرسش خلاصه کرد.اگر یک مجموعه از چیزها رابا یک ایزار اندازه گیری یا ابزار مشابه آن بارها اندازه گیری کنیم،آیا نتایج یکسان یا مشابه به دست می آید؟این سؤال اعتبار را به به مفهوم پایایی، قابلیت اعتماد،قابلیت پیش بینی مطرح می کند.

      رویکرد دوم با این سؤال خلاصه می شود:آیا اندازه های به دست آمده از ابزار اندازه گیری اندازه های واقعی خصیصه ای است که  اندازه گیری شده است؟این سؤال به معنای دقت و صحت است.این تعریف در مقایسه با تعریف نخست،از عقل سلیم و شهود فاصله ی بیشتری دارد و البته اساسی تر نیز است.دو سؤال فوق را می توان در اصطلاحات پایایی، دقت یا صحت خلاصه نمود.

      و سر انجام رویکرد سوم نیز در این سؤال خلاصه می شود:یک ابزار اندازه گیری چقدر خطای اندازه گیری دارد؟در این تعریف دو نوع واریانس قابل شناسایی است:واریانس نظام دار و خطا.واریانس نظام دار به یک سو گرایش دارد و بعکس واریانس خطا سودار می باشد.واریانس تصادفی یا واریانس خطا خود جبران کننده است:نمرات حاصل از ابزار اندازه گیری گاهی به این سووزمانی به سوی دیگر گرایش پیدا می کنند.خطاهای اندازه گیری از نوع خطاهای تصادفی نیستند.عوامل مختلفی منشاء آن می باشد ازجمله خستگی موقت یا زود گذر،شرایط اتفاقی،درزمانی خاص که به طور موقت در چیز مورد اندازه گیری یا ابزار اندازه گیری تأثیر می گذارد،نوسان های حافظه یا خلق و عامل های دیگری که موقتی و تغییر کننده هستند.به همان اندازه که خطاهای اندازه گیری در ابزار اندازه گیری وجود دارند،به همان اندازه نیز نا معتبر هستند(کرلینجر1376:ص61).

       به منظور درک بهتر پایایی یک ابزار اندازه گیری،ساعتی را در نظر بگیرید.ساعت ابزاری برای سنجش دقیق زمان می باشد.بنابر این تعریف پایایی،یک ساعت دارای اعتبار و پایا می بایست زمان را به طور مداوم صحیح نشان دهد.اما در صورتی که چنین ساعتی گاهی کند و گاهی تند کار کند ،می گوییم این ساعت پایایی لازم برای نشان دادن زمان صحیح را ندارد.برای سنجش پایایی چنین ساعتی می بایست آن را با ساعت های دقیق مقایسه نمود. همچنین هنگامی می توانید بگویید فلان تست هوش پایایی لازم را دارد که طی دفعات متعدد، میزان هوش یک دانش آموز یکسان اندازه گیری شده باشد.

      همان طوری که می دانیم ابزاراندازه گیری معینی که برای مقصود خاصی دارای اعتباراست نبایدچندان نگران قابلیت اعتماد آن باشیم.معنی اعتبار ابزار اندازه گیری آن است که وسیله ی مورد نظر اصولاً عاملی راکه برای سنجیدن آن ساخته شده اندازه می گیرد وعوامل مقطعی یا ثابت در آن تأثیر نداشته است.درنتیجه،بررسی پایایی وسیله ی مزبور،یعنی تعیین میزان اثر عوامل گذران در وسیله و جریان اندازه گیری مورد ندارد.

      با این وجود چون محققین اکثراًدر شروع تحقیق نمی دانند که ابزار اندازه گیری مورد استفاده دارای اعتبار لازم هست یا نه،بنابر این بررسی پایایی اغلب اجتناب نا پذیر می باشد.مشخص نبودن میزان اعتبار اندازه ها منوط به انجام مطالعات مقدماتی و تعیین میزان اعتبار ابزار است.بعلاوه بندرت اتفاق می افتد که وسیله ی اندازه گیری دارای چنان اعتبار کاملی باشد که نتوان دیگر آن را افزایش داد.

      پایایی ابزار اندازه گیری حتماً باید قبل از به کار بردن آن در مطالعات مختلف معین شود.تخلف از این قاعده تنها هنگامی جایز است که در مطالعات قبلی قابلیت اعتماد رضایت بخشی برای ابزار مورد نظر به دست آمده باشد.

 


منبع:http://statistics86.blogfa.com/post-5.aspx

پاسخگویی به سوالات و اشکالات شما در مورد پرسشنامه : www.amarnahad.vcp.ir




دیدگاه ها : نظرات
برچسب ها: پرسشنامه روایی پایایی ، پرسشنامه ، روایی ، پایایی ،
آخرین ویرایش: - -